gototopgototop
hosting menu left
hosting menu right


«Το θεολογικό βάθος της βυζαντινής εικόνας» PDF Εκτύπωση E-mail

Η φράση του κοντακίου της ορθοδοξίας: «σαρκούμενος και την ρυπωθείσαν εικόνα είς το αρχαίον κάλλος αναμορφώσας, τω Θείω κάλλει συγκατέμιξεν», παρουσιάζουν όλο το μυστήριο της σωτηρίας του ανθρώπου σύμφωνα με τη πίστη της Εκκλησίας μας. Ταυτόχρονα προβάλουν την θεολογική αναγκαιότητα για την ύπαρξη και την τιμητική προσκύνηση της εικόνας του Ιησού Χριστού και κατ’επέκτασιν της Παναγίας και όλων των αγίων. Είναι χαρακτηριστική η φράση στο τέλος του κοντακίου: «ομολογούμε εμείς οι πιστοί με έργα και λόγια τη σωτηρία μας και αυτή την εικόνα σου Χριστέ ιστορούμε», δηλαδή δημιουργούμε. Αυτή είναι η στέρεη θεολογική βάση της εικόνας.

Τα παλαιότερα σημαντικά έργα της τέχνης αυτής του βυζαντίου είναι οι μορφές του Χριστού, της Παναγίας και των αγίων που κοσμούν την Αγία Σοφία της Κωσταντινουπόλεως ή η μορφή του Χριστού στη μονή Λατόμου της Θεσσαλονίκης και τα ψηφιδωτά του Αγίου Δημητρίου. Η ορθόδοξη παράδοση δεν προσπάθησε να παρουσιάσει στην εικόνα αυτούσια και απομονωμένη ούτε τη Θεία φύση, κάτι που ήταν αδύνατο, αλλά ούτε και την ανθρώπινη φύση κατά τρόπο φυσικό. Η βυζαντινή τέχνη και η μεγάλοι εικονογράφοι παρά το γεγονός ότι βασίζονται στην ανθρώπινη υπόσταση του Ιησού Χριστού που είναι περιγραπτή, παρουσιάζουν το πρόσωπο Του ως το πρόσωπο του Θεανθρώπου. Ενώνοντας μέσα στην ζωγραφική δημιουργία τους κατά το δυνατόν τις δύο φύσεις του δίνουν τη δυνατότητα στο πιστό να βλέπει το Θεάνθρωπο και σωτήρα Χριστό. Κάθε χαρακτηριστικό γνώρισμα του προσώπου ενός Αγίου διατηρήθηκε στην πάραδοση της νέας αυτής ζωγραφικής τέχνης με μεγάλη ακρίβεια. Το βασικό είναι ότι σε κάθε εικόνα της Εκκλησίας εκφράζεται πάντοτε η μετοχή της και η σχέση της με την αγιότητα και την εν Χριστώ δόξα του προσώπου που εικονίζεται.

Ο Άγιος Συμεών ο Θεσσαλονίκης λέει τα εξής για τον αγιογράφο: «παρουσίασε με τα χρώματα το πρόσωπο του Αγίου σύμφωνα με την παράδοση. Η αληθινή ζωγραφική της Eκκλησίας είναι όπως τα κείμενα των βιβλίων των πατέρων. Η Θεία χάρις αναπαύεται μέσα σ΄αυτήν την τέχνη της Eκκλησίας γιατί το πρόσωπο που παρουσιάζεται είναι άγιο1. H Έβδομη Οικουμενική Σύνοδος ορίζει και υπογραμμίζει τη σχέση της εικόνας με την αγιότητα και τη δόξα του προσώπου που είναι παρουσιασμένο ως αγιασμένο, λέγοντας: «Η χάρις του Θεού αναπαύεται στην εικόνα γιατί οι Άγιοι που εικονίζονται κατά τη διάρκεια της ζωής τους ήταν γεμάτοι από το Άγιο Πνεύμα». Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός ο μεγάλος ομολογητής των εικόνων κατά την περίοδο της εικονομαχίας τονίζει: «Το Άγιο Πνεύμα ως χάρις και δώρο κατοικεί για πάντα μέσα στις ψυχές των αγίων και μετά το θάνατο τους και μέσα στα σώματα τους που βρίσκονται στους τάφους, μέσα στα χαρακτηριστικά των προσώπων τους, και μέσα στις άγιες εικόνες τους. Αυτό δεν οφείλεται σε κάποια ιδιαιτερότητα της φύσεως τους, αλλά είναι δωρεά και αποτέλεσμα της Θείας χάριτος και επεμβάσεως»2. Κατά την έκφραση του συνοδικού της ορθοδοξίας, η εικόνα αγιάζει τα μάτια των πιστών και θεραπεύει τις σωματικές και πνευματικές ασθένειες τους. Η παράδοση αιώνων στη βυζαντινή ζωγραφική τέχνη επιζητεί να εμφανίσει στο πρόσωπο του Αγίου κυρίως την εσωτερική ζωή και όχι τη φυσική του ομορφιά. Όλα μέσα στην εικόνα έχουν την θεολογική τους σημασία. Το φωτοστέφανο που βλέπουμε γύρω από το κεφάλι και το πρόσωπο του Αγίου επισημαίνει και υπογραμμίζει το φωτισμό του και την ουράνια κοινωνία του με το φώς του Θεού. Η εικόνα με τη βοήθεια των χρωμάτων των γραμμών και την ιδιαιτερότητα των συμβολικών σχημάτων των ματιών, της μύτης και του στόματος μεταδίδει μια δική της γλώσσα μοναδική στο είδος της ζωγραφικής τέχνης και αποκαλύπτει τον πνευματικό κόσμο με τον οποίο κοινωνεί ο άνθρωπος που έγινε ναός του Θεού. Το σώμα του αγίου η κατεύθυνση του βλέμματος του όλες οι λεπτομέρειες ακόμα και τα μαλλιά του, οι πτυχές των ενδυμάτων και όλα τα στοιχεία που περιβάλλουν την εικόνα, είναι μια ενότητα αρμονική που μεταφέρει το πιστό στην ουράνια πραγματικότητα. Ο σκοπός της βυζαντινής εικόνας δεν είναι να πλησιάσουμε αυτό που βλέπουμε με τρόπο φυσικό αλλά να μας δείξει ότι είμαστε μπροστά σε ένα ανθρώπινο πρόσωπο το οποίο βλέπει αυτό που διαφεύγει ή παραμένει αθέατο, στην οπτική δυνατότητα του αμύητου ανθρώπου. Ο άγιος ζεί μέσα στο πνευματικό μυστήριο που απολαμβάνει ο εν Χριστώ άνθρωπος. Η εικόνα απαντάει ακριβώς στις ερωτήσεις εκείνες που έκανε ο Άγιος Σεραφείμ του Σαρώφ στον πιστό Μοτοβίλωφ που του ζήτησε να αισθανθεί την επίσκεψη του Αγίου Πνεύματος. «Κοίταξε με στα μάτια, του είπε ο Άγιος μετά την προσευχή που έκανε, και πές μου τι αισθάνεσαι. Βλέπω στο πρόσωπο σου, απάντησε, άγιε πάτερ, το φώς του ήλιου του μεσημεριού. Αναπνέω και οσφραίνομαι ένα πρωτόγνωρο άρωμα και δέχομαι μια θερμότητα που δεν έχει σχέση με τη φυσική. Αισθάνομαι μια χαρά που για πρώτη φορά τη γνωρίζω.» Ο Άγιος του απάντησε ότι όλα αυτά είναι τα δώρα του Αγίου Πνεύματος που μας επισκέφθηκε. Οι εικόνες ονομάστηκαν για αυτό το λόγο τα βιβλία των αγραμμάτων γιατί μεταδίδουν το μυστήριο της ορθοδόξου ζωής. Με μυστικό και πνευματικό τρόπο ενισχύουν στον αγώνα της εν Χριστώ ζωής, της ταπεινώσεως και της ασκήσεως κάθε καλοπροαίρετο πιστό όπως τα κείμενα των θεοφόρων πατέρων της Εκκλησίας. Όταν κανείς προσεύχεται μπροστά σε μια εικόνα, ή μόνο την κοιτάζει με προσοχή, επηρεάζεται πνευματικά φωτίζεται και ανυψώνεται από τα γήινα τρέφοντας τις αισθήσεις του πνευματικά και οδηγώντας κατά τρόπο απλό και φυσικό τη καρδιά του σε μετάνοια και ταπείνωση ενώ έρχεται μέσα του η ουράνια παρηγορία. Πόσες φορές δεν αισθανθήκαμε αυτό το θαύμα την ώρα που είμασταν μπροστά σε μια εικόνα και την ασπαζόμασταν με αγάπη. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς μας προτρέπει να τιμούμε τον Τίμιο Σταυρό και τις άγιες εικόνες με βαθιά συναίσθηση: «Η εσωτερική ταπείνωση και η αγαθή διάθεση έχουν ανάλογους εξωτερικούς καρπούς. Ας κλίνουμε πάντοτε τα γόνατα μας και τις καρδιές μας προσκυνώντας τον Τίμιο Σταυρό και τις Άγιες εικόνες με πίστη και ταπείνωση, ας παίρνουμε πάντα τον πλούσιο αγιασμό και ας τον κρατούμε σαν πολύτιμο θησαυρό μέσα μας. Γιατί όπως ο ήλιος μεταδίδει αμείωτα το φώς του και τη ζέστη σε όσους εκτίθενται στις ακτίνες του έτσι και οι ενέργειες του Θεού μεταδίδονται στον άνθρωπο που επιθυμεί να κοινωνήσει μαζί Του».

Η διαρκής ύπαρξη των αγίων εικόνων και η τιμητική τους προσκύνηση μέσα στην Εκκλησία, αποδεικνύουν την πνευματική επίδραση που έχουν στους πιστούς και την ανάγκη των ανθρώπων να καταφεύγουν σ΄αυτές, σαν ένα ανοιχτό παράθυρο που επιτρέπει την θέα της αοράτου πνευματικής πραγματικότητος.

 

 
Greek English French German Italian Russian Serbian

Οι Άγιοι της ημέρας

Η Facebook σελίδα μας


Επισκέπτες

Σήμερα10
Αυτή την εβδομάδα76
Συνολικά75100

Αναζήτηση




website hosting main area bottom

Ανάπτυξη και σχεδιασμός από: G.Er.